ÁÖÖ¾ÖÛúÖ»ÖÖ Æê ÃÖÖ¸ê ¿ÖŒµÖ †ÃÖŸÖ ®ÖÖÆß. ¬Ö´ÖÖÔ¾Ö¸ ×ÛÓ¾ÖÖ ¤ê¿Ö ÃÖ´ÖÖ•Ö ¾ÖÖ Ûãú™ãÓ²Öß •Ö®ÖÖÓ¾ÖÖ¸ †Ö¯Ö¢Öß †Ö»Öß ŸÖ¸ ŸÖÖê ¯ÖÎÖÞÖ¯ÖÞÖÖ®Öê ן֓ÖÖ ¯ÖÎןÖÛúÖ¸ Ûú¸ß»Ö, ¬Ö´ÖÖÔÃÖÖšß ¾ÖÖ ¯Ö¸×ÆŸÖÖÃÖÖšß ¯ÖÎÃÖÓÝÖß †ÃÖŸµÖÆß ²ÖÖê»Öê»Ö; ¯ÖÖÞÖß - ´ÖÖŸÖßÃÖָܵÖÖ ¾ÖßÖæ ®Ö ¤êŸÖÖÆß ‘Öê‡Ô»Ö, þָ֤ - ÃÖÓŸÖÖêÂÖ šê¾Öæ®Ö ‡ŸÖ¸ ×áֵÖÖÓ®ÖÖ ´ÖÖŸÖÖ - ³Ö×ÝÖ®Öß ´ÖÖ®Öê»Ö ¾Ö ¯Ö׸ÝÖÎÆÖ“Öê ¯ÖδÖÖÞÖ š¸¾Öæ®Ö ŸµÖÖÆæ®Ö †×ŸÖ׸ŒŸÖ ¬Ö®Ö ÃÖ´ÖÖ•Ö ŸÖ£ÖÖ ¸Ö™Ò×ÆÃÖÖšß ¤Ö®Ö¬Ö´ÖÖÔŸÖ ÜÖ“ÖÔ Ûú¸ß»Ö. Æß ¾µÖ¾ÖãÖÖ •Öî®Ö ¬Ö´ÖÖÔŸÖ †×ŸÖ¯ÖÎÖ“Öß®Ö ÛúÖ»ÖÖ¯ÖÖÃÖæ®Ö - †ÖפŸÖߣÖÕÛú¸ ³ÖÝÖ¾ÖÖ®Ö ¾ÖéÂÖ³Ö®ÖÖ£ÖÖ¯ÖÖÃÖæ®Ö “ÖÖ»ÖŸÖ †Ö»Öß †ÖÆê ¾Ö †Ö•ÖÆß ŸÖß †ÜÖÓ›ºþ¯ÖÖ®Öê ÃÖãºþþ †ÖÆê. •Öî®Ö ¬Ö´ÖÖÔ“Öê Æê ‹Ûú ¾Öî׿Ö™¶ ÆÖêµÖ. µÖÖ ¤é™߮Öê ´Öã®Öß ¾Ö ÁÖÖ¾ÖÛú , ÃÖÓ®µÖÖÃÖß ¾Ö ÝÖéÆÃ£Ö ¬Ö´ÖÔõÖê¡ÖÖŸÖ ×ÛÓ¾ÖÖ †ÖŸ´ÖÖê®®ÖŸÖß“µÖÖ ²ÖÖ²ÖŸÖßŸÖ ‹Ûú ¯ÖÎÛúÖ¸“µÖÖ ‹ÛúÖŸ´Ö³ÖÖ¾Ö®Öê®Öê ¸ÖÆŸÖÖŸÖ ¾Ö †Ö¯ÖÖ¯Ö»µÖÖ ¿ÖŒŸÖß®ÖãÃÖÖ¸ ¸Ÿ®Ö¡ÖµÖºþþ¯Ö ¬Ö´ÖÖÔ“Öß ¯ÖÖ»Ö®ÖÖ Ûú¸ßŸÖ †ÖŸ´Ö×¾ÖÛúÖÃÖ ÃÖÖ¬ÖŸÖÖŸÖ. ¬Ö´ÖÖÔ¸Ö¬Ö®ÖêŸÖ ¯Öã¹ýÂÖÖ²Ö¸Öê²Ö¸ ×áֵÖÖÓ®ÖÖÃÖã¬¤Ö •Öî®Ö ¬Ö´ÖÖÔ®Öê ×¾Ö׿Ö™ ´ÖµÖÖÔ¤ê¯ÖµÖÕŸÖ ÃÖ´ÖÖ®Ö †×¬ÖÛúÖ¸ פ»ÖÖ †ÖÆê. ŸÖߣÖÕÛú¸ ³ÖÝÖ¾ÖÓŸÖÖ“µÖÖ ÃÖÓ‘Ö¾µÖ¾ÖãÖêŸÖ ´Öã®Öß, †Ö×µÖÔÛúÖ, ÁÖÖ¾ÖÛú ¾Ö ÁÖÖ×¾ÖÛúÖ †ÃÖê “ÖÖ¸ ÝÖ™ ¯ÖΣִ֯ÖÖÃÖæ®Ö ×¾ÖªÖ´ÖÖ®Ö †ÖÆêŸÖ. †ÖŸ´ÖÖê®®ÖŸÖß Ûú¸ŸÖÖ®ÖÖ ¾ÖÞÖÔ, •ÖÖŸÖß, ×»ÖÓÝÖ ¾ÖÖ ¾ÖµÖ, ŸÖÃÖê“Ö ÝÖ׸²Öß ¾ÖÖ ÁÖß´ÖÓŸÖß Æê ²ÖÖÊ ³Öê¤ †Ö› µÖê‰ú ®ÖµÖêŸÖ †ÃÖê •Öî®Ö ¬Ö´ÖÔ †ÖÝÖÎÆÖ®Öê ÃÖÖÓÝÖŸÖÖê ¾Ö ŸÖÃÖê þÖÖŸÖÓ¡µÖ ÃÖ¾ÖÖÕ®ÖÖ ¯ÖÎ¤Ö®Ö Ûú¸ŸÖÖê; µÖÖ´Öãôê“Ö ŸÖÖê †Ö¯Ö»Öê ÝÖÖֿÖÖ»Öß †×ß֟¾Ö ×™Ûú¾Öæ®Ö †ÖÆê. ‹¾Öœê“Ö ®Ö¾Æê ŸÖ¸ ²ÖÆã•Ö®Ö ÃÖ´ÖÖ•ÖÖŸÖ ŸÖÖê †Ö¤¸ÞÖßµÖ ÝÖÞÖ»ÖÖ •ÖÖŸÖÖê, †ÃÖê פÃÖæ®Ö µÖê‡Ô»Ö.

•Öî®Ö ¬Ö´ÖÖÔ“Öß †¿Öß Ã£Öæ»Ö ºþþ¯Ö¸êÂÖÖ †ÖÆê. ŸµÖÖ“Öê ×¾ÖßÖéŸÖ ¾Ö ÃÖæõ´Ö þֺþþ¯Ö ŸÖ¢¾ÖÖ£ÖÔÃÖæ¡Ö, ¸Ÿ®ÖÛú¸Þ› ÁÖÖ¾ÖÛúÖ“ÖÖ¸, †®ÖÝÖÖ¸ ¾Ö ÃÖÖÝÖÖ¸ ¬Ö´ÖÖÔ´ÖéŸÖ †Ö¤ß ÝÖÎÓ£ÖÖÓ¾Öºþþ®Ö †³µÖÖÃÖŸÖÖ µÖê‡Ô»Ö. ו֖ÖÖÃÖæ®Öß ŸÖê †¾Ö¿µÖ •ÖÖÞÖæ®Ö ‘µÖÖ¾Öê.

( ‘ ÃÖ®´Ö×ŸÖ ’ ´ÖÖ×ÃÖÛú, ®ÖÖê¾ÆêÓ²Ö¸, 1952 )

… 3 …

•Öî®Ö ¬Ö´ÖÖÔ“Öß ¯ÖÎÖ“Ö߮֟ÖÖ

þ֟ÖÓ¡ÖŸÖÖ ¾Ö ¯ÖÎÖ“Ö߮֟ÖÖ

•Öî®Ö ¬Ö´ÖÔ ÆÖ ×ÆÓ¤ããÖÖ®ÖÖŸÖᯙ ¯ÖÎÖ“Öß®Ö ¬Ö´ÖÖÕ¯ÖîÛúß ‹Ûú ¬Ö´ÖÔ †ÖÆê. µÖÖ ÝÖÖê™ߓÖß •ÖÖÞÖß¾Ö ÃÖ¾ÖÖÕ®ÖÖ —ÖÖ»Öß †ÖÆê †ÃÖê פÃÖŸÖ ®ÖÖÆß. ÛúÖÆß ¾ÖÂÖÖÕ¯Öæ¾ÖßÔ »ÖÖêÛúÖÓ“Öß †¿Öß ÃÖ´Ö•ÖæŸÖ ÆêÖŸÖß Ûúß, •Öî®Ö ¬Ö´ÖÔ ÆÖ ‡ÃÖ¾Öß ÃÖ®ÖÖ¯Öæ¾ÖßÔ ÃÖÆÖ¾µÖÖ ¿ÖŸÖÛúÖŸÖ ³ÖÝÖ¾ÖÖ®Ö ´ÖÆÖ¾Ö߸ µÖÖÓ®Öß ¯ÖÎן֯ÖÖפ»ÖÖ ¾Ö ŸÖê¾ÆÖ¯ÖÖÃÖæ®Ö †Ö•ÖŸÖÖÝÖÖµÖŸÖ ŸÖÖê Ûú´Ö߆׬ÖÛú ¯ÖδÖÖÞÖÖŸÖ ×ÆÓ¤ããÖÖ®ÖÖŸÖ †×ß֟¾ÖÖŸÖ †ÖÆê. ³ÖÝÖ¾ÖÖ®Ö ´ÖÆÖ¾Ö߸ÖÓ“µÖÖ ¯Öæ¾ÖßÔÆß •Öî®Ö ¬Ö´ÖÔ ¯ÖΓÖ×»ÖŸÖ ÆÖêŸÖÖ Æß ¾ÖßÖã×ã֟Öß »ÖÖêÓÛúÖÓ®ÖÖ ´ÖÖÆßŸÖ ®Ö¾ÆŸÖß ¾Ö ŸÖß ÛãúÞÖß ÃÖÖÓÓ×ÝÖŸÖ»Öß ŸÖ¸ß ´ÖÖ®µÖ Ûê»Öß •ÖÖŸÖ ®ÖÃÖê; ÛúÖ¸ÞÖ ŸµÖÖ ¾ÖßÖã×ã֟Öß»ÖÖ ¯Öæ¸Ûú †ÃÖÖ ÃÖ²Öô ‹êןÖÆÖÃÖ×Ûú ¯Öã¸Ö¾ÖÖ ŸµÖÖ ¾Öêôß ˆ¯Ö»Ö²¬Ö ®Ö¾ÆŸÖÖ; ¯Ö¸ÓŸÖã ¯Öãœê •ÖÃÖ•ÖÃÖÖ ×¾Ö«Ö®Ö ¯ÖÎÖ“µÖ×¾ÖªÖ - ÃÖÓ¿ÖÖê¬ÖÛúÖÛú›æ®Ö ¾Ö ‡×ŸÖÆÖÃÖÛúÖ¸ÖÓÛú›æ®Ö •Öî®Ö ¬Ö´ÖÖÔ“ÖÖ ÃÖÜÖÖê»Ö †³µÖÖÃÖ ÆÖê‰ú »ÖÖÝÖ»ÖÖ, ŸÖÃÖŸÖÃÖÖ •Öî®Ö ¬Ö´ÖÖÔ“ÖÖ ¯ÖÎÖ“Öß®Ö ‡×ŸÖÆÖÃÖ ˆ•Öê›ÖŸÖ µÖê‰ú »ÖÖÝÖ»ÖÖ. •Öî®Ö ¬Ö´ÖÖÔ“Öß ŸÖ¢¾Ö¯ÖÎÞÖÖ»Öß ¾Ö †Ö“ÖÖ¸¯Ö¸Ó¯Ö¸Ö ÛúÖÆß ¯ÖδÖÖÞÖÖŸÖ ²ÖÖ ¬Ö´ÖÖÔ¿Öß •ÖãôÞÖÖ¸ß †ÃÖ»µÖÖ®Öê •Öî®Ö ¬Ö´ÖÔ ÆÖ ²ÖÖ¬Ö´ÖÖÔ“Öß“Ö ‹Ûú ¿ÖÖÜÖÖ †ÖÆê, †¿Öß •Öß »ÖÖêÛúÖÓ“Öß ¯ÖãÂÛúô פ¾ÖÃÖÖÓ¯ÖÖÃÖæ®Ö Ûú»¯Ö®ÖÖ —ÖÖ»Öß ÆÖêŸÖß, ŸÖß µÖÖ ®Ö¾Öß®Ö ÃÖÓ¿ÖÖê¬Ö®ÖÖ®Öê ¤æ¸ Ûê»Öß ÝÖê»Öß. ŸÖÃÖê“Ö •µÖÖ¯ÖδÖÖÞÖê •Öî®Ö ¬Ö´ÖÔ ÆÖ ²ÖÖ ¬Ö´ÖÖÔ“ÖÖ ³ÖÖÝÖ ®ÖÖÆß ŸµÖÖ¯ÖδÖÖÞÖê ŸÖÖê ×ÆÓ¤æ ¬Ö´ÖÖÔ“ÖÖÆß ³ÖÖÝÖ ®ÖÖÆß, Æê µÖÖ ÃÖÓ¿ÖÖê¬ÖÛúÖÓ®Öß ÃÖÖ¬ÖÖ¸ ¤ÖÜÖ¾Öæ®Ö פ»Öê. •Öî®Ö ¬Ö´ÖÖÔ“Öê þ֟ÖÓ¡Ö †×ß֟¾Ö †¿ÖÖ ¸ßŸÖß®Öê ´ÖÖ®µÖ —ÖÖ»µÖÖ®ÖÓŸÖ¸ ŸµÖÖ ¬Ö´ÖÖÔ“µÖÖ ¯ÖÎÖ“Ö߮֟ÖêÜÖ ¯Öο®Ö ¯ÖÎÖ´ÖãܵÖÖ®Öê ¯Öãœê †Ö»ÖÖ ¾Ö ¾ÖêÝÖ¾ÖêÝÖóµÖÖ ˆ¯Ö»Ö²¬Ö †ÃÖ»Ö껵ÖÖ ÃÖÖ¬Ö®ÖÃÖÖ´ÖãÝÖÎß¾Öºþ®Ö ŸÖÖê ÃÖÖê›×¾ÖÞµÖÖ“Öê ¯Öε֟®Ö ÃÖÓ¿ÖÖê¬ÖÛúÖÓÛú›æ®Ö ÃÖãºþþ —ÖÖ»Öê ¾Ö †•Öæ®Ö “ÖÖ»Öæ †ÖÆêŸÖ.

×ÜÖÎßÖÖ²¤¯Öæ¾ÖÔ †Öš¾µÖÖ ¿ÖŸÖÛúÖŸÖᯙ •Öî®Ö ¬Ö´ÖÔ

ÃÖÓ¿ÖÖê¬ÖÛúÖÓ“µÖÖ µÖÖ †×¾Ö¸ŸÖ ¯Öε֟®ÖÖÓ®ÖÖ »Ö¾ÖÛú¸“Ö µÖ¿Ö †Ö»Öê. ŸµÖÓÖ®Öß ‹êןÖÆÖ×ÃÖÛú ¯Öã¸Ö¾µÖÖ×®Ö¿Öß †ÃÖê ׬¤ Ûúºþ®Ö ¤ÖÜÖ×¾Ö»Öê Ûúß, ³ÖÝÖ¾ÖÖ®Ö ´ÖÆÖ¾Ö߸ÖÓ®ÖÖ •Öî®Ö ¬Ö´ÖÖÔ“ÖÖ ÃÖÓãÖÖ¯ÖÛú ´ÖÖ®ÖÞÖê ¾Ö •Öî®Ö ¬Ö´ÖÖÔ“Öß ÃÖã¹ý¾ÖÖŸÖ ‡ÃÖ¾Öß ÃÖ®ÖÖ¯Öæ¾ÖßÔ ÃÖÆÖ¾µÖ ¿ÖŸÖÛúÖ¯ÖÖÃÖæ®Ö —ÖÖ»Öß †ÃÖê ´ÖÖ®ÖÞÖê Æê ÃÖ¾ÖÔ£Öî¾Ö “ÖæÛú †ÖÆê; ÛúÖ¸ÞÖ ³ÖÝÖ¾ÖÖ®Ö ¯ÖÖÀ¾ÖÔ®ÖÖ£Ö Æê •Öî®Ö ¬Ö´ÖÖÔ“Öê ¯Öξ֟ÖÔÛú ÆÖê‰ú®Ö ÝÖêê»Öê ¾Ö ŸµÖÖ ¾Öêôß •Öî®Ö ¬Ö´ÖÖÔ“Öß ˆ¯ÖÖÃÖ®ÖÖ »ÖÖêÛú Ûú¸ßŸÖ ÆÖêŸÖê. ³ÖÝÖ¾ÖÖ®Ö ¯ÖÖÀ¾ÖÔ®ÖÖ£Ö Æß ‹êןÖÆÖ×ÃÖÛú ¾µÖŒŸÖß ÆÖê‰ú®Ö ÝÖê»Öß ¾Ö ן֮Öê •Öî®Ö ¬Ö´ÖÖÔ“ÖÖ ¯ÖγÖÖ¾Öß ¯ÖΓÖÖ¸ Ûê»ÖÖ Æê ×ÃÖ¬¤ —ÖÖ»µÖÖ®Öê ÃÖÖÆוÖÛú“Ö •Öî®Ö ¬Ö´ÖÖÔ“µÖÖ ¯ÖÎÖ“Ö߮֟Öê“Öê »ÖÖêÞÖ ‡ÃÖ¾Öß ÃÖ®ÖÖ“µÖÖ ¯Öæ¾ÖßÔ †Öš¾µÖÖ ¿ÖŸÖÛúÖ¯ÖµÖÕŸÖ ®ÖêÞµÖÖÃÖ ´ÖÖ®µÖŸÖÖ ¤êÞÖê ÃÖ¾ÖÖÔÓ®ÖÖ ³ÖÖÝÖ ¯Ö›»Öê.

¾Öê¤ÛúÖ»Öß®Ö •Öî®Ö ¬Ö´ÖÔ

•µÖ †£ÖßÔ ‡ÃÖ¾Öß ÃÖ®ÖÖ¯Öæ¾ÖßÔ †Öš¾µÖÖ ¿ÖŸÖÛúÖŸÖ •Öî®Ö ¬Ö´ÖÔ ²Ö·µÖÖ“Ö »ÖÖêÛúÖÓÛú›æ®Ö ×®Öšê®Öê ¯ÖÖô»ÖÖ •ÖÖŸÖ ÆÖêŸÖÖ, ŸµÖÖ †£ÖßÔ ŸµÖÖ ÛúÖ»ÖÖ“µÖÖ †Ö¬ÖßÆß ŸÖÖê ¯ÖΓÖ×»ÖŸÖ ÆÖêŸÖÖ ×ÛÓ¾ÖÖ ÛúÖµÖ, µÖÖ ÝÖÖê™ßÛú›ê ÃÖÓ¿ÖÖê¬ÖÛúÖÓ“Öê »ÖõÖ ¾Öô»Öê. ‡×ŸÖÆÖÃÖ - ¿ÖÖáÖÖ¯ÖδÖÖÞÖê •µÖÖ ÛúÖ»ÖÖ¯ÖÖÃÖæ®Ö »ÖÖêÛúÖÓ®ÖÖ ×»ÖÆÖ¾ÖµÖÖ“µÖÖ ×»Ö¯Öß“Öê –ÖÖ®Ö †¾ÖÝÖŸÖ —ÖÖ»Öê ¾Ö •µÖÖ ÛúÖ»ÖÖ¯ÖÖÃÖæ®Ö ÛúÖêÞÖŸµÖÖ ŸÖ¸ß ×»Ö¯ÖßŸÖ ×»Ö×Æ»Öê»Öê ×»ÖÜÖÖÞÖ ×´ÖôŸÖê, ŸµÖÖ ÛúÖ»ÖÖ¯ÖÖÃÖæ®Ö ‹êןÖÆÖ×ÃÖÛú ÛúÖ»ÖÖ“Öß ÃÖã¹ý¾ÖÖŸÖ ÆÖêŸÖê ¾Ö ŸµÖ ¯Öæ¾ÖßÔ“µÖÖ ÛúÖ»ÖÖ»ÖÖ ´ÆÞÖ•Öê ÛúÃÖ»ÖêÆß ×»ÖÜÖÖÞÖ ˆ¯Ö»Ö²¬Ö ®ÖÃÖ»Ö껵ÖÖ ÛúÖôÖ»ÖÖ ¯ÖÎÖÝÖîןÖÆÖ×ÃÖÛú ÛúÖ»Ö †ÃÖê ´ÆÞÖŸÖÖŸÖ. ×ƤããÖÖ®Ö“ÖÖ ‹êןÖÆÖ×ÃÖÛú ÛúÖ»Ö ‡ÃÖ¾Öß ÃÖ®ÖÖ“µÖÖ ¯Öæ¾ÖßÔ •Ö¾Öô•Ö¾Öô 1500 ŸÖê 2000 ¾ÖÂÖÖÔÓ¯ÖÖÃÖæ®Ö ÃÖãºþþ ÆÖêŸÖÖê; ÛúÖ¸ÞÖ
ŸµÖÖ ÛúÖ»ÖÖŸÖ ×»Ö×Æ»Öê»Öê ¾Öê¤ ¾ÖÝÖî¸ê ÝÖÎÓÓ£Ö ˆ¯Ö»Ö²¬Ö †ÖÆêŸÖ ¾Ö ´ÆÞÖæ®Ö“Ö ŸµÖÖ ÛúÖ»ÖÖ»ÖÖ ¾Öê¤ÛúÖ»Ö †ÃÖê ´ÆÞÖŸÖÖŸÖ. ŸÖê¾ÆÖ ¾Öê¤ÛúÖ»Ö ÆÖ ×ÆÓ¤ããÖÖ®Ö“µÖÖ ‹êןÖÆÖ×ÃÖÛú ÛúÖ»ÖÖŸÖᯙ ¯Ö×Æ»ÖÖ ÛúÖ»ÖÜÖÓ› †ÃÖ»µÖÖ®Öê •Öî®Ö ¬Ö´ÖÖÔ“µÖÖ †×ß֟¾ÖÖ“µÖÖ ¤é™߮Öê ¾Öê¤ÛúÖ»ÖÖ“ÖÖ ÃÖÖÓÝÖÖê¯ÖÖÓÝÖ †³µÖÖÃÖ Ûú¸Ö¾ÖµÖÖÃÖ ÃÖÓ¿ÖÖê¬ÖÛúÖÓ®Öß ÃÖãºþþ¾ÖÖŸÖ Ûê»Öß. µÖÖ †³µÖÖÃÖÖ¾Öºþ®Ö †ÃÖê ¤é™Ö꟯֢ÖßÃÖ µÖêŸÖê Ûúß, ¾Öê¤ÛúÖ»Öß ×»Ö×Æ»Ö껵ÖÖ ¾Öê¤, ÃÖÓ×ÆŸÖÖ, ²ÖÎÖÊÞÖê, ˆ¯Ö×®ÖÂÖ¤ê ¾ÖÝÖî¸ê ÝÖÎÓ£ÖÖŸÖ ¤Öê®Ö ¯Ö¸Ã¯Ö¸Ö×¾Ö¹ý¬¤ ×¾Ö“ÖÖ¸¯Ö¸Ó¯Ö¸Ö ÝÖÎ×£ÖŸÖ —ÖÖ»Ö껵ÖÖ †ÖÆêŸÖ. ŸµÖÖÓ¯ÖîÛúß ‹Ûú ¯Ö¸Ó¯Ö¸Ö µÖ–Ö Ûú¸ÞÖê ¾Ö µÖ–ÖÖŸÖ ¯Ö¿ÖæÓ“Öê ²Ö×»Ö¤Ö®Ö Ûú¸ÞÖê µÖÖ ¤Öêê®Ö ÝÖÖê™ßÓ®ÖÖ ´ÖÆ¢¾Ö ¸¤êŸÖê, ŸÖ¸ ¤ãÃÖ¸ß ¯Ö¸Ó¯Ö¸Ö µÖ–ÖµÖÖÝÖÖ¤ß ÛéúŸµÖÖŸÖᯙ ×ÆÓÃÖê“ÖÖ ÛúÃÖæ®Ö ×®ÖÂÖê¬Ö Ûú¸ŸÖê. Æß ¤ãÃÖ¸ß ¯Ö¸Ó¯Ö¸Ö •Öî®ÖÖÓ“Öß ÆÖêŸÖß ¾Ö ŸÖß ´Öãܵ֟Ö
: ´ÖÝÖ¬Ö ¤ê¿ÖÖŸÖ •ÖÖÃŸÖ ¯ÖÎ²Ö»Ö ÆÖêŸÖß. µÖÖ ¤Öê®Ö ¯Ö¸Ó¯Ö¸ÖÓŸÖ †Öœôæ®Ö µÖêÞÖÖ·µÖÖ ×¾Ö“Öָ׳֮®ÖŸÖê´Öãôê“Ö †ÖµÖÖÔ“µÖÖ ¯ÖÎÖ“Öß®Ö ÝÖÎÓ£ÖÖÓŸÖæ®Ö Ûãúºþþ - ¯ÖÖÓ“ÖÖ»Ö ¤ê¿ÖÖŸÖᯙ »ÖÖêÛúÖÓ¿Öß ÃÖÓ²ÖÓ¬Ö šê¾Öæ ®ÖµÖêŸÖ †¿ÖÖ ÃÖæ“Ö®ÖÖ ×¤»Ö껵ÖÖ ×¤ÃÖæ®Ö µÖêŸÖÖŸÖ. µÖÖ ¤ãÃÖ·µÖÖ ¯Ö¸Ó¯Ö¸êŸÖ ´Öãܵ֟¾ÖêÛúºþ®Ö †ÖµÖêÔŸÖ¸ »ÖÖêÛú ÆÖêŸÖê. ŸÖê †Ö“Ö׸ŸÖ †ÃÖ»Öê»ÖÖ ¬Ö´ÖÔ ³ÖÝÖ¾ÖÖ®Ö ¾ÖéÂÖ³Ö®ÖÖ£Ö µÖÖÓ®Öß Ã£ÖÖׯֻÖê»ÖÖ ÆÖêŸÖÖ. Æê •Öî®Ö ¬Ö´ÖÔ ÃÖÓãÖÖ¯ÖÛú ³ÖÝÖ¾ÖÖ®Ö ¾ÖéÂÖß³Ö®ÖÖ£Ö ¾Ö ŸµÖÖÓ“µÖÖ ´ÖÖÝÖæ®Ö —ÖÖ»Öê»Öê ‡ŸÖ¸ ¬Ö´ÖÔ¯Öξ֟ÖÔÛú ŸÖߣÖÔÛú¸ µÖÖÓ®ÖÖ ¯Ö×Æ»µÖÖ ¯Ö¸Ó¯Ö¸ê“µÖÖ »ÖÖêÛúÖÓÖ †Ö¯Ö»µÖÖ ¬Ö´ÖÔÝÖÎÓ£ÖÖÓŸÖæ®Ö ïÖ™ ´ÖÖ®µÖŸÖÖ ×¤»Öß †ÖÆ. ŠúݾÖê¤ÖŸÖ ¾ÖéÂÖ³Ö®ÖÖ£Ö ¾Ö †×¸Â™®Öê´Öß µÖÖ ¤Öê®Ö •Öî®Ö ŸÖߣÖÕÛú¸ÖÓ“ÖÖ ˆ»»ÖêÜÖ †Öœôæ®Ö µÖêŸÖÖê; ŸÖ¸ µÖ•Öã¾ÖêÔ¤ÖŸÖ ¾ÖéÂÖ³Ö®ÖÖ£Ö, †×•ÖŸÖ®ÖÖ£Ö ¾Ö †×¸Â™®Öê´Öß µÖÖ ŸÖß®Ö ŸÖߣÖÕÛú¸ÖÓ“ÖÖ ®ÖÖ´Ö×®Ö¤êÔ¿Ö Ûê»Öê»ÖÖ †ÖÆê. ŸÖÖê •Öî®ÖÖÓ®ÖÖ ˆ§ê¿Öæ®Ö“Ö Ûê»ÖÖ ÝÖê»Öê»ÖÖ †ÃÖÖ¾ÖÖ, †ÃÖê ÝÖé×ÆŸÖ ¬Ö¸ÞµÖÖŸÖ µÖêŸÖê; ÛúÖ¸ÞÖ ¾ÖΟÖê †Ö“Ö¸ÞÖ¸ ÃÖ´ÖÖ•Ö ŸÖÖê ¾ÖÎÖŸµÖ ÃÖ´Ö•Ö †Ö×ÞÖ •Öî®Ö Æê“Ö †×ÆÓÃÖÖ¤ß ¾ÖΟÖê †Ö“Ö¸ÞÖÖ¸ê ÆêŸÖê ¾Ö ‡ŸÖ¸ »ÖÖêÛú µÖ–ÖµÖÖÝÖÖ¤ß ÛéúŸµÖ ÛúÞÖ¸ê ÆÖêŸÖê; ´ÆÞÖæ®Ö“Ö †£Ö¾ÖÔ¾Öê¤ŸÖ †Ö»Öê»ÖÖ ‘ ´ÖÆÖ¾ÖÎÖŸµÖ ’ ¿Ö²¤ ¾ÖéÂÖ³Ö¤ê¾ÖÖÃÖÖšß ¾ÖÖ¯Ö¸»Öê»ÖÖ †ÃÖÖ¾ÖÖ †ÃÖê ÃÖ´Ö•ÖÞµÖÖŸÖ µÖêŸÖê. ×¾ÖÂÞÖã¯Öã¸ÖÞÖ ¾Ö ³ÖÖÝÖ¾ÖŸÖ¯Öã¸ÖÞÖ µÖÖ ¤Öê®Ö ÝÖÎÓ£ÖÖÓ´Ö¬µÖê ¾ÖéÂÖ³Ö®ÖÖ£ÖÖ»ÖÖ ³ÖÝÖ¾ÖÖ®Ö ×¾ÖÂÞÖæ“ÖÖ ¯Öæ¾ÖÔ³Ö¾ÖÖŸÖᯙ †¾ÖŸÖÖ¸ ´ÖÖ®ÖÞµÖÖŸÖ †Ö»Öê †ÃÖæ®Ö ŸµÖÖŸÖ ×¤»Öê»Öê ¾ÖéÂÖ³Ö®ÖÖ£ÖÖ“Öê “ÖÖ׸¡Ö •Öî®ÖÖÓ®Öß ×»Ö×Æ»Ö껵ÖÖ “Ö׸¡ÖÖ¿Öß ŸÖÓŸÖÖêŸÖÓŸÖ •ÖãôŸÖê. µÖÖ ÃÖ¾ÖÔ ¯ÖδÖÖÞÖÖÓ¾Öºþ®Ö ¾Öê¤ÛúÖ»ÖߤêÜÖᯙ •Öî®Ö ¬Ö´ÖÔ ¯ÖΓֻÖßŸÖ ÆÖêŸÖÖ †ÃÖê ´ÖÖ®ÖÖ¾ÖµÖÖÃÖ ¯ÖΟµÖ¾ÖÖµÖ ×¤ÃÖŸÖ ®ÖÖÆß. µÖÖ“ÖÖ †£ÖÔ †ÃÖÖ Ûúß, ‡ÃÖ¾Öß ÃÖ®ÖÖ¯Öæ¾ÖßÔ †Öš¾µÖÖ ¿ÖŸÖÛúÖŸÖ“Ö ®Ö¾Æê ŸÖ¸ ‡ÃÖ¾Öß ÃÖ®ÖÖ¯Öæ¾ÖßÔ •Ö¾Öô •Ö¾Öô 2000 ¾ÖÂÖêÔ ´ÆÞÖ•Öê ×ÆÓ¤ããÖÖ®Ö“µÖÖ ‹êןÖÆÖ×ÃÖÛú ÛúÖ»ÖÜÖÓ›Ö“µÖÖ ÃÖã¹ý¾ÖÖŸÖ߯ÖÖÃÖæ®Ö •Öî®Ö ¬Ö´ÖÔ †×ß֟¾ÖÖŸÖ ÆÖêŸÖÖ ¾Ö Æê ´ÖŸÖ ´ÖÖ®µÖ Ûú¸ÞµÖÖÛú›ê ‡×ŸÖÆÖÃÖÓ¿ÖÖê¬ÖÛúÖÓ“Öß ¯ÖξÖé¢Öß ×¤ÃÖæ®Ö µÖêŸÖê.

‡×ŸÖÆÖÃÖ¯Öæ¾ÖÔÛúÖ»Öß®Ö •Öî®Ö ¬Ö´ÖÔ

Æß —ÖÖ»Öß ‹êןÖÆÖ×ÃÖÛú ÛúÖ»ÖÜÖÓ›Ö“µÖÖ ÃÖã¹ý¾ÖÖŸÖß“Öß ¯Ö׸×ã֟Öß. ¯ÖÎÖÝÖîןÖÆÖ×ÃÖÛú ÛúÖ»Öß ´ÆÞÖ•Öê ‡ÃÖ¾Öß ÃÖ®ÖÖ¯Öæ¾ÖßÔ •Ö¾Öô•Ö¾Öô 3000 - 3500 ¾ÖÂÖêÔ ×ÆÓ¤ããÖÖ®ÖÖŸÖ ×ÃÖÓ¬Öæ ®Ö¤ß“µÖÖ ×¾Ö¿ÖÖ»Ö ÜÖÖê·µÖÖŸÖ ‹Ûú ÃÖ´Ö鬤 ÃÖÓÃÛéúŸÖß ®ÖÖÓ¤ŸÖ ÆÖêŸÖß, †ÃÖê ŸµÖÖ ÜÖÖê·µÖÖŸÖᯙ ´ÖÖêÆêÓ•ÖÖê¤Ö¸Öê ¾Ö Æ¸¯¯ÖÖ µÖÖ ÝÖÖ¾Ö“µÖÖ

—ÖÖ»Ö껵ÖÖ ˆŸÜÖ®Ö®ÖÖ¾Öºþþ®Ö †Öœôæ®Ö †Ö»Öê»Öê †ÖÆê. Æß ÃÖîÓ¬Ö¾Öß ÃÖÓÃÛéúŸÖß ×ÆÓ¤ããÖÖ®ÖÖŸÖᯙ ÃÖ¾ÖÖÔŸÖ ¯ÖÎÖ“Öß®Ö ÃÖÓÃÛéúŸÖß †ÃÖæ®Ö ×ÆÓ¤ããÖÖ®Ö“ÖÖ ‡×ŸÖÆÖÃÖ †ÖŸÖÖ †ÖµÖÖÕ“µÖÖ †ÖÝÖ´Ö®ÖÖ¯ÖÖÃÖæ®Ö ´ÆÞÖ•Öê ‡ÃÖ¾Öß ÃÖ®ÖÖ¯Öæ¾ÖßÔ •Ö¾Öô•Ö¾Öô 1500 ¾ÖÂÖÖÕ¯ÖÖÃÖæ®Ö ÃÖãºþþ ®Ö ÆÖêŸÖÖ ŸÖÖê µÖÖ ¯ÖÎÖÝÖîןÖÆÖ×ÃÖÛú ÃÖîÓ¬Ö¾Öß ÃÖÓÃÛéúŸÖ߯ÖÖÃÖæ®Ö ÃÖãºþþ ÆÖêŸÖÖê. ×ÃÖÓ¬Öæ ®Ö¤ß“µÖÖ ÜÖÖê·µÖÖŸÖᯙ Æß ÃÖÓÃÛéúŸÖß ¾ÖîפÛú ÃÖÓÃÛéúŸÖ߯ÖÖÃÖæ®Ö ¯ÖãÂÛúô †Ó¿Öß ×³Ö®®Ö ÆÖêŸÖß. ¯Ö×Æ»Öß ®ÖÖÝÖ¸ ÃÖÓÃÛéúŸÖß ÆÖêŸÖß, ŸÖ¸ ¤ãÃÖ¸ß ÝÖÎÖ´ÖßÞÖ Ã¾Öºþþ¯ÖÖ“Öß ÆÖêŸÖß. ¯Ö×Æ»Öß ŸÖÖ´ÖεÖãÝÖ ¾Ö ÛúÖõֵÖãÝÖ µÖÖ ÛúÖ»ÖŸÖ ¯ÖΓÖ×»ÖŸÖ ÆÖêŸÖß, ŸÖ¸ ¤ãÃÖ¸ß »ÖÖêµÖãÝÖÖŸÖ ³Ö¸³Ö¸Ö™ßÃÖ †Ö»Öß. ¸Ö•ÖÛúßµÖ, †Ö×£ÖÔÛú ¾Ö ÃÖÖ´ÖÖוÖÛú ²ÖÖ²ÖßÓ¯ÖêõÖÖ ¬ÖÖ×´ÖÔÛú ²ÖÖ²ÖŸÖßŸÖ ¤Öê®Ö ÃÖÓÃÛéúŸÖßÓŸÖ ±úÖ¸ ŸÖ±úÖ¾ÖŸÖ ÆÖŸÖß. ÃÖîÓ¬Ö¾Öß ÃÖÓÃÛéúŸÖßŸÖ ×¤ÃÖ®Öæ µÖêÞÖÖ¸ß ¤ê¾Ö¤ê¾ÖŸÖÖÓ“Öß ¯Öæ•ÖÖ, ×»ÖÓÝÖ¯Öæ•ÖÖ, ´ÖæןÖÔ¯Öæ•ÖÖ ¾Ö ¾ÖéÂÖ³Ö¯Öæ•ÖÖ µÖÖ ÝÖÖê™ßÓ®ÖÖ ¾ÖîפÛú ÃÖÓÃÛéúŸÖßŸÖ †×•Ö²ÖÖŸÖ £ÖÖ¸Ö ®Ö¾ÆŸÖÖ; ÛúÖ¸ÞÖ ¾ÖîפÛú ÃÖÓÃÛéúŸÖß Æß ×ÆÓ¤ããÖÖ®ÖÖŸÖᯙ ±úÖ¸ ¯Öã¸ÖŸÖ®Ö †¿ÖÖ †ÖµÖêÔŸÖ¸ ¸×ƾÖÖ¿ÖÖÓ“Öß ÆÖêŸÖß. †¿ÖÖ ¯ÖÎÛúÖ¸ê ÃÖîÓ¬Ö¾Öß ÃÖÓÃÛéúŸÖß •Ö¸ß ¾ÖîפÛú ÃÖÓÃÛéúŸÖ߯ÖÖÃÖæ®Ö ²Ö¸ß“Ö ¾ÖêÝÖóµÖÖ ¬ÖŸÖßÔ“Öß ÆÖêŸÖß, ŸÖ¸ß ŸÖß ×ÆÓ¤ß ÃÖÓÃÛéúŸÖß“µÖÖ ×¾Ö¹ý¬¤ †Ö¿ÖµÖÖ“Öß Ûú¬Öß“Ö ®Ö¾ÆŸÖß. ×ÛÓ²ÖÆæ®ÖÖ †×ŸÖ¯ÖÎÖ“Öß®Ö ÃÖîÓ¬Ö¾Öß ÃÖÓÃÛéúŸÖß ¾Ö ¯ÖΓÖ×»ÖŸÖ ×ÆÓ¤ß ÃÖÓÃÛéúŸÖß µÖÖ ¤ÖêÆÖêÓ´Ö¬µÖê ‹Ûú ¯ÖÎÛúÖ¸“ÖÖ †ÓÝÖÖÓÝÖß³ÖÖ¾Ö ( Organic Relaction ) †ÖÆê; ÛúÖ¸ÞÖ ÃÖîÓ¬Ö¾Öß ÃÖÓÃÛéúŸÖߟÖᯙ ´ÖÖŸÖé¤ê¾ÖŸÖê“Öß ( Mother Goddess) ¯Öæ•ÖÖ †Ö•ÖÆß ÝÖÎÖ´Ö¤ê¾ÖŸÖÖÓ“µÖÖ Ã¾Öºþ¯ÖÖŸÖ †¾µÖÖÆŸÖ “ÖÖ»Öæ †ÖÆê. ŸµÖÖ ÃÖÓÃÛéúŸÖߟÖᯙ ¯Öã¹ýÂÖ¤ê¾Ö ( Male God ) ÆÖ Æ»»Öß“µÖÖ ×¿Ö¾ÖÖ“Ö¾ÖÖ ¯Öæ¾ÖÖÔ¤¿ÖÔ ( Prototype ) †ÖÆê. ŸµÖÖ ¾Öêô“Öß ¾ÖéõÖ¯Öæ•ÖÖ, ×»ÖÓÝÖ¯Öæ•ÖÖ, ´ÖæןÖÔ¯Öæ•ÖÖ ¾ÖÝÖî¸ê ¯Öæ•Öê“Öê ¯ÖÎÛúÖ¸ †Ö•ÖŸÖÖÝÖÖµÖŸÖ µÖÖ ®ÖÖ ŸµÖÖ Ã¾Öºþ¯ÖÖŸÖ ×¤ÃÖæ®Ö µÖêŸÖÖŸÖ. µÖÖ ÃÖ¾ÖÔ ÝÖÖê™ßÓ“ÖÖ †£ÖÔ †ÃÖÖ Ûúß, ×ÆÓ¤æ ¬Ö´ÖÖÔŸÖ ÃÖ¬µÖÖ ¯ÖΓÖ×»ÖŸÖ †ÃÖ»Ö껵ÖÖ ¬ÖÖ×´ÖÔÛú †Ö“ÖÖ¸ÖÓ“ÖÖ ˆÝÖ´Ö ÃÖîÓ¬Ö¾Öß ÃÖÓÃÛéúŸÖßŸÖ †Öœôæ®Ö µÖêŸÖÖê ¾Ö ´ÆÞÖæ®Ö“Ö ×ÆÓ¤æ ¬Ö´ÖÔ ÆÖ ¯ÖÎÖ“Öß®Ö ¬Ö´ÖÔ ÃÖ´Ö•Ö»ÖÖ •ÖÖŸÖÖê.

µÖÖ“Ö ¬ÖŸÖßÔ¾Ö¸ •Öê®Ö ¬Ö´ÖÖÔ“ÖêÆß ¯ÖÎÖ“Ö߮֟¾Ö š¸×¾ÖŸÖÖ µÖêÞµÖÖÃÖÖ¸ÜÖê †ÖÆê; ÛúÖ¸ÞÖ ÃÖî¬Ö¾ÖßÓ ÃÖÓÃÛéúŸÖß“µÖÖ ˆŸÜÖ®Ö®ÖÖŸÖ •Öî®Ö ¬Ö´ÖÖÔ“Öê †×ß֟¾Ö ÃÖæ×“ÖŸÖ Ûú¸ÞÖÖ¸ê †¾Ö¿ÖêÂÖ †Öœôæ®Ö †Ö»Öê †ÖÆêŸÖ. ÃÖîÓ¬Ö¾Öß ÃÖÓÃÛéúŸÖßŸÖ ¯Öã¹ýÂÖ¤ê¾ÖŸÖÖÓ¯ÖêõÖÖ ( Male Deities ) áÖߤê¾ÖŸÖÖÓ“µÖÖ“Ö ( Female Deities ) †ÖÛéúŸÖß •ÖÖÃŸÖ ÛúÖœ»Ö껵ÖÖ ×¤ÃÖŸÖÖŸÖ †Ö×ÞÖ •µÖÖ ÛúÖÆß ¯Öã¹ýÂÖ¤ê¾ÖŸÖÖÓ“µÖÖ †ÖÛéúŸÖß †ÖÆêŸÖ, ŸµÖÖ ÃÖ¾ÖÔ£Öî¾Ö ®ÖÝ®Ö †ÃÖ»Ö껵ÖÖ †Öœôæ®Ö µÖêŸÖÖŸÖ. µÖÖ ˆŸÜÖ®Ö®ÖÖŸÖ ¯ÖÎÖ´ÖãܵÖÖ®Öê ³ÖÖÝÖ ‘ÖêŸÖ»Ö껵ÖÖ ›Öò. †®ÖêÔÙ ´ÖòÛê µÖÖ †ÖÓŸÖ¸¸Ö™ÒßµÖ ÛúߟÖßÔ“µÖÖ ×¾Ö«Ö®Ö, ¯Öã¸ÖŸÖ¢Ÿ¾Ö - ¿ÖÖá֖ÖÖ®Öê µÖÖ ²ÖÖ²ÖŸÖßŸÖ †Ö¯Ö»µÖÖ ‘ The Indus Civilization ’ µÖÖ ÃÖ¾ÖÔ´ÖÖ®µÖ ÝÖÎÓ£ÖÖŸÖ ÜÖÖ»Ö߻֯ÖδÖÖÞÖê ¯ÖÎן֯ÖÖ¤»Öê †ÖÆê :

‘ For some reason, which it is dificult to understand, figures of male deities in pottery are distinctly rare and are enrirely nude, in contrast with the female figures, which invariably wear a little clothing, necklaces and bangles may be worn, but this is by no means always case. ’

›Öò. ´ÖòÛê µÖÖÓ“Öê ´ÆÞÖÞÖê †ÃÖê †ÖÆê Ûúß, ‘ ¯Öã¹ýÂÖ ¤ê¾ÖŸÖÖÓ“µÖÖ Ûê»Ö껵ÖÖ ´ÖÖŸÖß“µÖÖ ´ÖæŸÖßÔ ±úÖ¸“Ö Ûú´Öß ¯ÖδÖÖÞÖÖŸÖ †Öœôæ®Ö µÖêŸÖÖŸÖ ¾Ö •µÖÖ †ÖÆêŸÖ ŸµÖÖ ÃÖÓ¯ÖæÞÖÔ ®ÖÝ®Ö †ÖÆêŸÖ. ÛúÖÆßÓÓ“µÖÖ ÝÖóµÖÖŸÖ ´ÖÖôÖ ¾Ö ÆÖŸÖÖŸÖ ÛÓÛúÞÖê פÃÖŸÖÖŸÖ; ¯ÖÞÖ µÖÖ ¾ÖßÖæ †ÃÖŸÖÖŸÖ“Ö †¿ÖÖŸÖ»ÖÖ ³ÖÖÝÖ ®Ö¾Æê - †Ö×ÞÖ †ÃÖê ÛúÖ †ÃÖÖ¾Öê µÖÖ“Öê ÛúÖ¸ÞÖ ÃÖ´Ö•ÖÞµÖÖÃÖ ÛúšßÞÖ †ÖÆê. ’ ›Öò. ´ÖòÛê µÖÖÓ®ÖÖ ®Ö †Öš¾Ö»Öê»Öê ÛúÖ¸ÞÖ ˆ‘Ö› †ÖÆê Ûúß ŸµÖÖ ´ÖæŸÖßÔ •Öî®ÖÖÓ“µÖÖ †ÃÖÖ¾µÖÖŸÖ; ÛúÖ¸ÞÖ ±úŒŸÖ •Öî®Ö ¬Ö´ÖÖÔŸÖ“Ö ¯Öæ¾ÖßÔ¯ÖÖÃÖæ®Ö ®ÖÝ®Ö ´ÖæŸÖßÔ“Öß ¯Öæ•ÖÖ Ûú¸ÞµÖÖ“ÖÖ ¯ÖΑÖÖŸÖ “ÖÖ»Öæ †ÖÆê ¾Ö •Öî®ÖÖÓ“Öß ÃÖÓܵÖÖ †Ö•Ö“µÖÖ¯ÖδÖÖÞÖê ŸµÖÖ ÛúÖôߤêÜÖᯙ Ûú´Öß †ÃÖÞµÖÖ“µÖÖ ÃÖÓ³Ö¾Ö †ÃÖ»µÖÖ®Öê †¿ÖÖ ¯ÖÎÛúÖ¸“µÖÖ ®ÖÝ®Ö ´ÖæŸÖßÔ ±úÖ¸ £ÖÖê›¶Ö ¯ÖδÖÖÞÖÖŸÖ ÃÖÖ¯Ö›»µÖÖ †ÃÖ»µÖÖÃÖ ®Ö¾Ö»Ö ®ÖÖÆß. ´ÖÖŸÖß“µÖÖ ®ÖÝ®Ö ´ÖæŸÖßÔ¾Öºþ®Ö •ÖÃÖÖ •Öî®Ö ¬Ö´ÖÖÔ“µÖÖ †×ß֟¾ÖÖ“ÖÖ ¯Ö¢ÖÖ »ÖÖÝÖŸÖÖê, ŸÖÃÖÖ ¯Ö¢ÖÖ ˆŸÜÖ®Ö®ÖÖŸÖ ´ÖÖêš¶Ö ¯ÖδÖÖÞÖÖ¾Ö¸ ÃÖÖ¯Ö›»Ö껵ÖÖ ´Öã¦ÖÓ ( Seals ) ¾Ö¸ ÛúÖ긻Ö껵ÖÖ †ÖÛéúŸÖßÓ¾Öºþ®ÖÆß »ÖÖÝÖŸÖÖê. ˆŸÜÖ®Ö®ÖÖ¾Ö¸ß»Ö ¯ÖδÖãÜÖ †×¬ÖÛúÖ¸ß ÃÖ¸ •ÖÖò®Ö ´ÖÖ¿ÖÔ»Ö µÖÖÓ®Öß ×»Ö×Æ»Ö껵ÖÖ ¾Ö †×¬ÖÛéúŸÖ ´ÖÖ®Ö»µÖÖ ÝÖê»Ö껵ÖÖ ‘ Mohenjo - daro and the Indus Civilization ’ µÖÖ ÝÖÎÓ£ÖÖ“µÖÖ ×ŸÖÃÖ·µÖÖ ÜÖÓ›ÖŸÖᯙ 118 “µÖÖ ×“Ö¡Ö¯Öéš־ָ ( Plate ) פ»Öê»Öê B 426 µÖÖ ®ÖÓ²Ö¸“µÖÖ ´Öã¦ê“Öê ×“Ö¡Ö ¯ÖÖ×Æ»Öê ŸÖ¸ ŸµÖÖÓŸÖ ÃÖÆÖ ®ÖÝ®Ö ¯Öã¹ýÂÖÖÓ“µÖÖ ˆ³µÖÖ †ÖÛéúŸµÖÖ ÛúÖ긻Ö껵ÖÖ †ÖÆêŸÖ †ÃÖê פÃÖæ®Ö µÖê‡Ô»Ö. µÖÖÓŸÖᯙ ¯ÖΟµÖêÛú †ÖÛéúŸÖß ¤Öê®Æß ¯ÖÖµÖ •Ö¾Öô šê¾Öæ®Ö, ¤Öê®Æß ÆÖŸÖ †ÓÝÖÖ•Ö¾Öô ŸÖÖš šê¾Öæ®Ö, ®ÖÝ®Ö †¾ÖãÖêŸÖ ¬µÖÖ®Ö´ÖÝ®Ö ×ã֟ÖßŸÖ ˆ³Öß †ÃÖ»Öê»Öß ¤ÖÜÖ×¾Ö»Öê»Öß †ÖÆê †Ö×ÞÖ Æê ÃÖ¾ÖÔÁÖãŸÖ †ÖÆê Ûúß, ¾Ö¸ß»Ö¯ÖδÖÖÞÖê ˆ³Öê ¸ÖÆæ®Ö ¬µÖÖ®Ö Ûú¸ÞµÖÖ“Öß ¯Ö¬¤ŸÖ ±úŒŸÖ •Öî®ÖÖÓ“Öß“Ö †ÃÖæ®Ö ןֻÖÖ ÛúÖµÖÖêŸÃÖÝÖÔ ×ã֟Öß

( Standing Posture ) †ÃÖê ´ÆÞÖŸÖÖŸÖ. ŸÖê¾ÆÖ •µÖ †£ÖßÔ ŸµÖÖ †ÖÛéúŸÖß ®ÖÝ®Ö †ÖÆêŸÖ ¾Ö ÛúÖµÖÖêŸÃÖÝÖÔ †ÖÃÖ®Ö ¬ÖÖ¸ÞÖ Ûúºþ®Ö ¬µÖÖ®Ö Ûú¸ßŸÖ †ÖÆêŸÖ, ŸµÖÖ †£ÖßÔ ŸµÖÖ •Öî®Ö ŸÖߣÖÔÛú¸ÖÓ“µÖÖ“Ö †ÖÛéúŸÖß †ÃÖÖ¾µÖÖŸÖ †ÃÖê ´ÖÖ®ÖÞµÖÖÃÖ Æ¸ÛúŸÖ פÃÖŸÖ ®ÖÖÆß.

ŸÖÃÖê“Ö ŸµÖÖ“Ö ÝÖÎÓ£ÖÖ“µÖÖ ×ŸÖÃÖ·µÖÖ ÜÖÓ›ÖŸÖᯙ 116 “µÖÖ ×“Ö¡Ö¯ÖéÂšÖ¾Ö¸ß»Ö 29 ®ÖÓ²Ö¸“µÖÖ †ÖÛéúŸÖßŸÖ ¾Ö 118 ¾µÖÖ ×“Ö¡Ö¯ÖéÂšÖ¾Ö¸ß»Ö 11 ®ÖÓ²Ö¸“µÖÖ †ÖÛéúŸÖßŸÖ •µÖÖ ¯Öã¹ýÂÖ¤ê¾ÖÖÓ“µÖÖ ¬µÖÖ®ÖÃ£Ö ´ÖæŸÖßÔ ÛúÖ긻Ö껵ÖÖ ×¤ÃÖŸÖÖŸÖ, ŸµÖÖÆß •Öî®Ö ŸÖߣÖÕÛú¸ÖÓ“µÖÖ †ÃÖÖ¾µÖÖŸÖ †ÃÖê ¾ÖÖ™ŸÖê; ÛúÖ¸ÞÖ ‹Ûú ŸÖ¸ µÖÖ ´ÖæŸÖßÕ®ÖÖ ‹Ûú ‹Ûú ŸÖÖêÓ› ¤ÖÜÖ×¾Ö»Öê †ÃÖæ®Ö ŸµÖÖ ÜÖÖ»Öß ²ÖÃÖæ®Ö ¬µÖÖ®Ö Ûú¸ßŸÖ †ÃÖ»Ö껵ÖÖ ŸÖߣÖÕÛú¸ÖÓ“µÖÖ ´ÖæŸÖßÔ¯ÖδÖÖÞÖê ³ÖÖÃÖŸÖÖŸÖ ¾Ö ¤ãÃÖ¸ê ´ÆÞÖ•Öê •µÖÖ ×¿Ö¾Ö¤ê¾ÖÖ“µÖÖ ¯Öæ¾ÖÖÔ¤¿ÖÖÔ“Öß ¯Öæ•ÖÖ ŸµÖÖ¾Öêôß Ûê»Öß •ÖÖŸÖ †ÃÖê, ŸµÖÖ ×¿Ö¾Ö¤ê¾ÖÖ»ÖÖ ŸÖß®Ö ŸÖÖêÓ›ê, ŸÖß®Ö ›Öêôê ¾Ö ŸÖß®Ö ×¿ÖÓÝÖê †ÃÖŸÖÖŸÖ †ÃÖê ¤ÖÜÖ×¾ÖÞµÖÖ“Öß ŸµÖÖÓ“Öß ¯ÖΣÖÖ ÆÖêŸÖß, †ÃÖê ŸµÖÖ“Ö ÝÖÎÓ£ÖÖ“µÖÖ ¯Ö×Æ»µÖÖ ÜÖÓ›ÖŸÖᯙ 12 ¾µÖÖ ×“Ö¡Ö¯ÖéÂšÖ¾Ö¸ß»Ö 17 ®ÖÓ²Ö¸“µÖÖ †ÖÛéúŸÖßŸÖ ×¤ÃÖæ®Ö µÖê‡Ô»Ö. µÖÖ׿־ÖÖµÖ ˆ³µÖÖ ®ÖÝ®Ö †ÖÛéúŸÖß ÛúÖ긻µÖÖ †ÃÖæ®Ö ŸµÖÖ“µÖÖ ÜÖÖ»Öß ²Öî»ÖÖ“Öê ×“Ö¡Ö ¤ÖÜÖ×¾Ö»Öê»Öê †ÖÆê. µÖÖ †ÖÛéúŸÖß ÁÖß ¾ÖéÂÖ³Ö®ÖÖ£Ö ŸÖߣÖÕÛú¸ÖÓ“µÖÖ †ÃÖÖ¾µÖÖŸÖ †ÃÖê ÜÖÖ¡Öß®Öê ´ÆÞÖŸÖÖ µÖê‡Ô»Ö; ÛúÖ¸ÞÖ ¾ÖéÂÖ³Ö ´ÆÞÖ•Öê ²Öî»Ö †Ö×ÞÖ ´ÆÞÖæ®Ö ²Öî»ÖÖÓ“µÖÖ ×“Ö¡ÖÖ¾Öºþ®Ö ¾ÖéÂÖ³Ö®ÖÖ£Ö ŸÖߣÖÕÛú¸ÖÓ“ÖÖ ²ÖÖê¬Ö ÆÖêŸÖÖê. ¾ÖéÂÖ³Ö®ÖÖ£Ö ŸÖߣÖÕÛú¸ÖÓ“Öê »ÖÖÓ”®ÖÆß ²Öî»Ö“Ö ÆÖêŸÖê. ŸµÖÖ“Ö²Ö¸Öê²Ö¸ •Öî®ÖÖÓ®ÖÖ ¯Ö×¾Ö¡Ö †ÃÖ»Ö껵ÖÖ Ã¾Ö×ßÖÛú ד֮ÆÖÓ“ÖêÆß ®Ö´Öã®Öê µÖÖ ˆŸÜÖ®Ö®ÖÖŸÖ ÃÖÖ¯Ö›»Öê †ÖÆêŸÖ. ¾Ö¸ ˆ»»Öê×ÜÖ»Ö껵ÖÖ ÃÖ¸ •ÖÖò®Ö ´ÖÖ¿ÖÔ»Ö µÖÖÓ“µÖÖ ÝÖÎÓ£ÖÖ“µÖÖ ×ŸÖÃÖ·µÖÖ ÜÖÓ›ÖŸÖᯙ 14 ¾µÖÖ ×“Ö¡Ö¯Öéš־ָ 500 ŸÖê 515 ®ÖÓ²Ö¸“µÖÖ ´Öã¦Ö þÖ×ßÖÛú ד֮ÆÖÓ×ÛúŸÖ †ÖÆêŸÖ ¾Ö ŸµÖÖÓ¯ÖîÛúß 502, 503, 506 ¾Ö 514 ®ÖÓ²Ö¸“µÖÖ ´Öã¦ÖÓ¾Ö¸ ÛúÖ긻Ö껵ÖÖ Ã¾Ö×ßÖÛú ד֮ÆÖÓ“Öß ¯Ö¬¤ŸÖ ¾Ö •Öî®ÖÖÓ“Öß Ã¾Ö×ßÖÛú Ûú֜޵ÖÖ“Öß ¯Ö¬¤ŸÖ ‹Ûú“Ö †ÖÆê. µÖÖ ÃÖ¾ÖÔ ¯ÖδÖÖÞÖÖÓ¾Öºþ®Ö †ÃÖê פÃÖæ®Ö µÖê‡Ô»Ö Ûúß, ×ÆÓ¤æ ¤ê¾Ö¤ê¾ÖŸÖÖÓ“µÖÖ ¯Öæ•Öê²Ö¸Öê²Ö¸ •Öî®Ö ŸÖߣÖÔÛú¸ÖÓ“Öß ¾Ö ×¾Ö¿ÖêÂÖŸÖ: ¾ÖéÂÖ³Ö®ÖÖ£Ö ŸÖߣÖÕÛú¸ÖÓ“Öß ¯Öæ•ÖÖ Ûú¸ÞµÖÖ“Öß ¯ÖΣÖÖ ÃÖîÓ¬Ö¾Öß ÃÖÓÃÛéúŸÖßŸÖ “ÖÖ»Öæ ÆÖêŸÖß ´ÆÞÖæ®Ö ‡×ŸÖÆÖÃÖ¯Öæ¾ÖÔÛúÖ»Öß®Ö ´ÆÞÖ•Öê ‡ÃÖ¾Öß ÃÖ®ÖÖ¯Öæ¾ÖßÔ •Ö¾Öô •Ö¾Öô 3000 ¾ÖÂÖêÔ¤êÜÖᯙ •Öî®Ö ¬Ö´ÖÖÔ“Öê †×ß֟¾Ö ÆÖêŸÖê †ÃÖê ´ÖÖ®ÖÖ¾ÖµÖÃÖ Æ¸ÛúŸÖ פÃÖŸÖ ®ÖÖÆß. µÖÖ“ÖÖ †£ÖÔ †ÃÖÖ Ûúß, •Öî®Ö ¬Ö´ÖÔ ÆÖ ×ÆÓ¤æãÖÖ®ÖÖŸÖᯙ ‹Ûú ¯ÖÎÖ“Öß®Ö ¬Ö´ÖÔ †ÃÖæ®Ö ŸÖÖê ¯ÖÎÖÝÖîןÖÆÖ×ÃÖÛú ÛúÖ»ÖÖ¯ÖÖÃÖæ®Ö †Ö•ÖŸÖÖÝÖÖµÖŸÖ “ÖÖ»Öæ †ÖÆê.

… 4 …

•Öî®Ö ¬Ö´ÖÔ †Ö×ÞÖ ‹ÛúÖŸ´ÖŸÖÖ

³ÖÖ¾Ö®ÖÖŸ´ÖÛú, ÃÖÖ´ÖÖוÖÛú †Ö×ÞÖ ¸Ö™ÒßµÖ

³ÖÖ¾ÖÖ®ÖÖŸ´ÖÛú ‹ÛúÖŸ´ÖŸÖÖ

•Öî®Ö ¬Ö´ÖÔ ÆÖ ³ÖÖ¸ŸÖÖŸÖᯙ ‹Ûú ¯ÖδÖãÜÖ †Ö×ÞÖ ¯ÖÎÖ“Öß®Ö ¬Ö´ÖÔ †ÃÖæ®Ö ŸµÖÖ“Öß ¯Ö¸Ó¯Ö¸Ö †Ö•ÖŸÖÖÝÖÖµÖŸÖ ³ÖÖ¸ŸÖÖ“µÖÖ ×¾Ö×¾Ö¬Ö ³ÖÖÝÖÖÓŸÖ †¾µÖÖÆŸÖ¯ÖÞÖê “ÖÖ»Öæ †ÖÆê. •Öî®Ö ¬Ö´ÖÔ¯Ö¸Ó¯Ö¸ê“Öê Æê ÃÖÖŸÖŸµÖ †²ÖÖ׬֟֯ÖÞÖê †Ö×ÞÖ †×¾Ö¸ŸÖ¯ÖÞÖê ¿ÖŸÖÛúÖ®Öã¿ÖŸÖÛê “ÖÖ»Öæ ¸ÖÆÞµÖÖÃÖ •Öî®Ö ¬Ö´ÖÖÔ®Öê פ»Öê»Öß ‹ÛúÖŸ´ÖŸÖê“Öß ×¿ÖÛú¾ÖÞÖæÛú ´Öãܵ֟Ö: ÛúÖ¸ÞÖß³ÖæŸÖ †ÖÆê. •Öî®Ö ¬Ö´ÖÔ ÆÖ •Ö¸ß †»¯ÖÃÖÓܵÖÖÛúÖÓ“ÖÖ ¬Ö´ÖÔ †ÃÖ»ÖÖ ŸÖ¸ß •Öî®Ö ¬Ö´ÖÖÔ“µÖÖ †®ÖãµÖÖµÖÖÓ®Öß ÃÖ¾ÖÔ ¯ÖÎÖ×ÞÖ´ÖÖ¡ÖÖÓ¿Öß ³ÖÖ¾Ö®ÖÖŸ´ÖÛú þֺþ¯ÖÖ“Öê †Ö¯Ö»Öê¯ÖÞÖÖ“Öê ÃÖÓ²ÖÓ¬Ö ×®ÖÝÖÎƯÖæ¾ÖÔÛú ¯ÖÎãÖÖ×¯ÖŸÖ Ûú¸Ö¾ÖêŸÖ, ÃÖ¾ÖÔ »ÖÖêÛúÖÓ¿Öß ÃÖÖ´ÖÖוÖÛú ²ÖÖ²ÖŸÖßŸÖ ¯Ö¸Ã¯Ö¸ÖÓ®ÖÖ ÃÖÖÆÖµµÖ³ÖæŸÖ ÆÖê‡Ô»Ö †ÃÖê †Ö¯Ö»Öê ¤î®ÖÓפ®Ö †Ö“Ö¸ÞÖ •ÖÖÞÖß¾Ö¯Öæ¾ÖÔÛú šê¾ÖÖ¾Öê †Ö×ÞÖ ³ÖÖ¸ŸÖÖ“µÖÖ ¸Ö™ÒßµÖ ‹ÛúŸÖꓵÖÖ ³ÖÖ¾Ö®Öê“Öß †®ÖêÛú ¯ÖÎÛúÖ¸ê ×®Öš֯Öæ¾ÖÔÛú •ÖÖê¯ÖÖÃÖ®ÖÖ Ûú¸Ö¾Öß, †¿ÖÖ ŸÖ·Æê“Öê ‹ÛúÖŸ´ÖŸÖê“Öê ¤Ó›Ûú •Öî®Ö ¬Ö´ÖÖÔ®Öê †ŸµÖÓŸÖ †ÖÝÖÎƯÖæ¾ÖÔÛú ¯ÖÎן֯ÖÖ¤®Ö Ûê»Öê †ÖÆêŸÖ.

•Öî®Ö ¬Ö´ÖÖÔŸÖᯙ †ÖŸ´ÖÖî¯Ö´µÖ¤é™ß

³ÖÖ¾Ö®ÖÖŸ´ÖÛú ‹ÛúÖŸ´ÖŸÖꓵÖÖ ÃÖÓ¤³ÖÖÔŸÖ •Öî®Ö ¬Ö´ÖÖÔ®Öê ´ÖÖ®Ö¾ÖÖ»ÖÖ ‹Ûú ÜÖÖÃÖ ¤é™ßÛúÖê®Ö פ»ÖÖ †ÖÆê. µÖÖ ×¾Ö¿¾ÖÖŸÖᯙ ÃÖ¾ÖÔ »ÖÆÖ®Ö£ÖÖê¸ †Ö×ÞÖ ¯ÖÎÝÖŸÖ - †¯ÖÎÝÖŸÖ •Öß¾ÖÖÓÛú›ê, ´ÖÝÖ ŸÖê ‹ÛêÓúצµÖ †ÃÖÖêŸÖ Ûúß ¯ÖÓ“ÖêÓצµÖ †ÃÖÖêŸÖ, ×¾Ö׿Ö™ ¸ßŸÖß®Öê ¯ÖÖÆÞµÖÖ“ÖÖ ŸÖÖê ¤é×™ÛúÖê®Ö ÆÖêµÖ. µÖÖ ÃÖ¾ÖÔ •Öß¾ÖÖÓ´Ö¬µÖê ‹Ûú ÃÖ´ÖÖ®Ö ¾Öé¢Öß ¯ÖÎÛúÂÖÖÔ®Öê ¯ÖΟµÖµÖÖÃÖ µÖêŸÖê †Ö×ÞÖ ŸÖß ´ÆÞÖ•Öê

ÃÖ¾¾Öê •Öß¾ÖÖ ×¾Ö ‡“”Ó×ŸÖ •Öß×¾ÖˆÓ ®Ö ´Ö׸ו•ÖˆÓ …

ŸÖ´ÆÖ ¯ÖÖ×ÞÖ¾ÖÆÓ ‘ÖÖê¸Ó ×®ÖÝÝÖÓ£ÖÖ ¾Ö••ÖµÖÓ×ŸÖ ÞÖÓ ……

×¾ÖÀ¾ÖÖŸÖᯙ ¯ÖΟµÖêÛú •Öß¾ÖÖ»ÖÖ ÃÖãÜÖ Æ¾Öê †ÃÖŸÖê †Ö×ÞÖ ¤ã:ÜÖ ®ÖÛúÖê †ÃÖŸÖê. ŸÖÃÖê“Ö ÃÖ¾ÖÔ ¯ÖÎÖÞµÖÖÓ®ÖÖ †Ö¯Ö»ÖÖ •Öß¾Ö ¯µÖÖ¸Ö †ÃÖŸÖÖê. ŸµÖÖÓ®ÖÖ ÃÖãÜÖ “ÖÖÓÝÖ»Öê ¾ÖÖ™ŸÖ †ÃÖŸÖê, ŸµÖÖÓ®ÖÖ ¾Ö¬Ö †×¯Ö뵅 †ÃÖŸÖÖê †Ö×ÞÖ ŸÖê ®ÖêÆ´Öß •ÖÝÖæ ‡×“”ŸÖÖŸÖ. µÖÖ“ÖÖ †£ÖÔ †ÃÖÖ Ûúß, ÃÖ¾ÖÔ ¯ÖÎÖÞµÖÖÓ®ÖÖ •Öß¾Ö®Ö †ÝÖ¤ß ×¯Ö뵅 †ÃÖŸÖê Æß †×ŸÖ¿ÖµÖ ´Öæ»Ö³ÖæŸÖ ÝÖÖê™ †ÖÆê. ŸÖê¾ÆÖ ‹ÛúÖ ¯ÖÎÖÞµÖÖ®Öê þ֟Ö: “µÖÖ ÃÖãÜÖÖÃÖÖšß ‡ŸÖ¸ •Öß¾ÖÖÓ®ÖÖ ¤ã:ÜÖ ¤êÞÖê µÖÖêÝµÖ ®ÖÖÆß, ÛúÖ¸ÞÖ ŸµÖÖ ‡ŸÖ¸ •Öß¾ÖÖÓ®ÖÖÆß ÃÖãÜÖ Æ¾Öê †ÃÖŸÖê; ´ÆÞÖæ®Ö ¯ÖΟµÖêÛú ´ÖÖÞÖÃÖÖ®Öê ‡ŸÖ¸ ¯ÖÎÖ×ÞÖ´ÖÖ¡ÖÖÓ×¾ÖÂÖµÖß ‘ †ÖŸ´ÖÖµÖ ³ÖÖ¾Ö®ÖÖ ’ ×ÛÓ¾ÖÖ †ÖŸ´ÖÖî¯Ö´µÖ¤é媧 ’ ²ÖÖôÝÖ»Öß ¯ÖÖ×Æ•Öê, †¿Öß ¾Öî׿Ö™¶ ¯ÖæÞÖÔ •Öß¾Ö®Ö¤é媧 •Öî®Ö ¬Ö´ÖÖÔ®Öê פ»Öß †ÖÆê.

ÃÖÖ´ÖÖוÖÛú ‹ÛúÖŸ´ÖŸÖÖ

³ÖÖ¾Ö®ÖÖŸ´ÖÛú ‹ÛúŸÖê²Ö¸Öê²Ö¸ ÃÖÖ´ÖÖוÖÛú õÖê¡ÖÖŸÖᯙ ‹êŒµÖ ³ÖÖ¾Ö®Öê»ÖÖ ¤êÜÖᯙ •Öî®Ö ¬Ö´ÖÖÔ®Öê †ŸµÖÓŸÖ ´ÖÖ®ÖÖ“Öê ãÖÖ®Ö ×¤»Öê †ÖÆê. Æß ÃÖÖ´ÖÖוÖÛú ‹ÛúÖŸ´ÖŸÖÖ ÃÖ´ÖŸÖꓵÖÖ ÃÖÓÛú»¯Ö®Öê¾Ö¸ †Ö¬ÖÖ¸»Öê»Öß †ÖÆê Æê ×¾Ö¿ÖêÂÖ ÆÖêµÖ. •Öî®Ö ¬Ö´ÖÖÔ“Öß Æß ÃÖ´ÖŸÖê“Öß ÃÖÓÛú»¯Ö®ÖÖ ÃÖ¾ÖÔÃÖ´ÖÖ¾Öê¿ÖÛú †Ö×ÞÖ ÃÖ´ÖÖ•ÖÖꬤָÛú †¿Öß †ÖÆê. •Öî®Ö ¬Ö´ÖÖÔ“µÖÖ †×ŸÖ¿ÖµÖ ¾µÖÖ¯ÖÛú þֺþ¯ÖÖ“µÖÖ ÃÖ´ÖŸÖꓵÖÖ ÃÖÓÛú»¯Ö®Öê´Ö¬µÖê †®ÖêÛú ¯ÖÎÛúÖ¸“µÖÖ ÃÖ´ÖŸÖê“ÖÖ †ÓŸÖ³ÖÖÔ¾Ö ÆÖêŸÖÖê. •Öî®Ö ¬Ö´ÖÖÔ®Öê ¯ÖÎ£Ö´Ö ‘ †ÖŸ´ÖÃÖ´ÖŸÖê ’ “ÖÖ ¯Öã¸ÃÛúÖ¸ Ûê»ÖÖ. ¯ÖΟµÖêÛú †ÖŸ´ÖÖ Ã¾ÖŸÖÓ¡Ö †ÃÖæ®Ö ÃÖ¾ÖÔ †ÖŸ´Öê ÃÖ´ÖÖ®Ö †ÖÆêŸÖ †Ö×ÞÖ ŸÖê †®ÖŸÖÓ¤¿ÖÔ®Ö, –ÖÖ®Ö, ÃÖãÜÖ †Ö×ÞÖ ¾ÖßµÖÔ µÖÖ †®ÖÓŸÖ “ÖŸÖ㙵ÖÖ®Öê µÖãŒŸÖ †ÖÆêŸÖ. ‹¾Öœê“Ö ®Ö¾Æê ŸÖ¸ ÃÖ¾ÖÔ †ÖŸ´µÖÖÓ“Öß ´Öæô“Öß õÖ´ÖŸÖÖ¤êÜÖᯙ ÃÖÖ¸ÜÖß †ÖÆê, †¿Öß •Öî®Ö ¬Ö´ÖÖÔ“Öß ´ÖÖ®µÖŸÖÖ †ÖÆê. ŸÖÃÖê“Ö ¯ÖΟµÖêÛú †ÖŸ´ÖÖ Ã¾ÖµÖÓ ¯Ö׸ÞÖ´Ö®Ö¿Öᯙ †ÃÖ»µÖÖ®Öê þ֟Ö:“µÖÖ ÛúŸÖéÔŸ¾ÖÖ“µÖÖ ²ÖÖ²Öß¾Ö¸ ŸµÖÖ»ÖÖ ×ÃÖ¬¤¯Ö¤ ×´Öô×¾ÖÞµÖÖ“Öê †Ö¯Ö»Öê †Ó×ŸÖ´Ö ˆ×§Â™ ÃÖÖ¬µÖ Ûúºþ®Ö ‘ÖêÞÖê ¿ÖŒµÖ †ÖÆê †ÃÖÖ ×®Ö¾ÖÖÔôÖ •Öî®Ö ¬Ö´ÖÖÔ®Öê פ»ÖÖ †ÖÆê. ÃÖÖÆוÖÛú“Ö ÊÖ ×¾Ö“ÖÖ¸ÖÓ“µÖÖ «Ö¸Ö •Öî®Ö ¬Ö´ÖÖÔ®Öê ÃÖÖ´ÖÖוÖÛú õÖê¡ÖÖŸÖ †Ö¬µÖÖן´ÖÛú þֺþ¯ÖÖ“Öß ÃÖ´ÖŸÖÖ ¯ÖÎãÖÖ×¯ÖŸÖ Ûê»Öß. ×¾Ö¿ÖêÂÖ ´ÆÞÖ•Öê, †ÖŸ´Ö - ÃÖ´ÖŸÖꓵÖÖ †®Öã¸Ö¬ÖÖ®Öê“Ö Ã¡Öß - ¯Öã¹ýÂÖ ÃÖ´ÖŸÖê“ÖÖ †Ö×ÞÖ ¾ÖÞÖÔ ÃÖ´ÖŸÖê“ÖÖ ¯Öã¸ÃÛúÖ¸¤êÜÖᯙ •Öî®Ö ¬Ö´ÖÖÔ®Öê Ûê»ÖÖ †ÖÆê. ¬Ö´ÖÔ¯ÖÎÞÖßŸÖ †×¬ÖÛúÖ¸ †Ö×ÞÖ †Ö“Ö¸ÞÖ µÖÖÓ“µÖÖ ²ÖÖ²ÖŸÖßŸÖ Ã¡Öß †Ö×ÞÖ ¯Öã¹ýÂÖ µÖÖÓ´Ö¬µÖê ÛúÃÖ»ÖÖÆß ³ÖꤳÖÖ¾Ö •Öî®Ö ¬Ö´ÖÖÔ®Öê Ûê»ÖÖ ®ÖÖÆß. ŸÖÃÖê“Ö •Ö®´Ö´Öæ»ÖÛú ¾ÖÞÖÔ¾µÖ¾ÖãÖê‹ê¾Ö•Öß Ûú´ÖÔ´Öæ»ÖÛú ¾ÖÞÖÔ¾µÖ¾ÖãÖê“Öê ÃÖ´Ö£ÖÔ®Ö Ûúºþ®Ö •Öî®Ö ¬Ö´ÖÖÔ®Öê ×¾Ö׿Ö™ ÛúÖµÖÖÔ®ÖãÃÖÖ¸ ¾ÖÞÖÖÕ“Öß ×¾Ö³ÖÖÝÖÞÖß Ûê»Öß.